2.5. 10, 100, 1 000 сандарына қалдықпен бөлу

Қалдықпен бөлу. Бөлінгіш бөлгішке тең бөлінбесе, толымсыз бөлінді мен қалдық шығады: $4\,327 : 100 = 43$ (қалдық $27$). Қалдық әрқашан бөлгіштен кіші болады.

Есіңде сақта:

1. Санды $10$-ға, $100$-ге, $1\,000$-ға қалдықпен бөлу үшін бөлгіштің соңында қанша нөл болса, бөлінгіштің оң жағынан сонша цифрды бөліп аламыз. Қалған сан — бөлінді, бөліп алынған цифрлар — қалдық.

2. $10$-ға бөлгенде қалдық — соңғы $1$ цифр ($0$-ден $9$-ға дейін), $100$-ге бөлгенде — соңғы $2$ цифр ($0$-ден -ға дейін), -ға бөлгенде — соңғы цифр (-ден -ға дейін). Қалдықтың алдындағы нөлдер жазылмайды: (қалдық ).

3. Тексеру: бөлінді $\cdot$ бөлгіш $+$ қалдық $=$ бөлінгіш. Осы ереже бойынша бөлінді мен қалдықтан бөлінгішті табамыз.

4. Өлшем бірліктері: $1$ м $= 100$ см, $1$ кг г, км м, теңге тиын. Сондықтан см м см, г кг г.

Мысал 1: $60\,412 : 1\,000 = 60$ (қалдық $412$). Тексеру: $60 \cdot 1\,000 + 412 = 60\,412$.

Мысал 2: $347$ мандаринді $10$-нан қорапқа салады: $347 : 10 = 34$ (қалдық $7$). $34$ толық қорап болады, $$ мандарин артылады. Бәрін салу үшін қорап керек.

Жиі қате: цифрларды сол жақтан бөлу немесе цифр санын шатастыру ($4\,327 : 100 = 432$ (қалдық $7$) — қате: $100$-де екі нөл, сондықтан екі цифр бөлінеді); «бәрі сыю үшін» деген есепте $+1$-ді ұмыту.