3.1. Қозғалысқа берілген есептер. Жылдамдық, уақыт, арақашықтық

Жылдамдық — уақыт бірлігінде (мысалы, $1$ сағатта, $1$ минутта, $1$ секундта) жүрілген жол. Жылдамдық км/сағ, м/мин, м/с бірліктерімен өлшенеді. Мысалы, $60$ км/сағ — көлік әр сағат сайын $60$ км жүреді деген сөз.

Қозғалысқа берілген есептерде үш шама бар: жылдамдық ($v$), уақыт ($t$) және арақашықтық ($S$).

Ережелер:

1. Арақашықтықты табу үшін жылдамдықты уақытқа көбейтеміз: $S = v \cdot t$.

2. Жылдамдықты табу үшін арақашықтықты уақытқа бөлеміз: $v = S : t$.

3. Уақытты табу үшін арақашықтықты жылдамдыққа бөлеміз: $t = S : v$.

5. Жылдамдық, уақыт және арақашықтық бір бірлікте келісуі керек: км/сағ болса — уақыт сағатпен, жол километрмен; м/мин болса — уақыт минутпен, жол метрмен.

6. Жол екі бөліктен тұрса (әртүрлі жылдамдықпен), әр бөлікті жеке есептеп, нәтижелерді қосамыз.

Мысал 1: Автокөлік $65$ км/сағ жылдамдықпен $4$ сағ жүрді: $S = 65 \cdot 4 = 260$ км.

Мысал 2: Әлия $800$ м жолды $4$ минутта жүрді: $v = 800 : 4 = 200$ м/мин.

Мысал 3: Велосипедші $14$ км/сағ жылдамдықпен $28$ км жүрді: $t = 28 : 14 = 2$ сағ.

Жол белгісі: қалада шекті жылдамдық — $60$ км/сағ, ауылда — $40$ км/сағ. Бұдан жылдам жүруге болмайды.

Жиі қате: жылдамдықты табу үшін жолды уақытқа көбейту ($v = S \cdot t$ деп жазу); уақытты табу үшін жылдамдықты жолға бөлу; жауаптың өлшем бірлігін шатастыру (жылдамдықты «км» деп, жолды «км/сағ» деп жазу).