3.2. Жылдамдықтың өлшем бірліктері. Қозғалысқа берілген есептер

Жылдамдық — бірлік уақытта жүрілген жол. Жылдамдықтың өлшем бірліктері: км/сағ (сағатына неше километр), м/мин (минутына неше метр), м/с (секундына неше метр). Есеп шығарғанда жылдамдықты бір өлшем бірліктен екіншісіне өрнектей білу маңызды. Бұл үшін $1$ км $= 1\,000$ м, $1$ сағ $= 60$ мин, $1$ мин $= 60$ с екенін қолданамыз.

Бірліктерді ауыстыру ережелері:

1. км/сағ → м/мин: километрді метрге айналдырамыз ($\cdot 1\,000$), сосын $60$-қа бөлеміз: $36$ км/сағ $= 36 \cdot 1\,000$ м $: 60$ мин м/мин.

4. Қозғалыс есебінде жылдамдық, уақыт және жол бір-біріне сәйкес бірлікте болуы керек: км/сағ болса — км мен сағ, м/мин болса — м мен мин. Формулалар: $S = v \cdot t$, $v = S : t$, $t = S : v$.

5. Әртүрлі бірлікте берілген жылдамдықтарды салыстыру үшін оларды бір бірлікке келтіреміз.

6. Келу уақыты $=$ кету уақыты $+$ жолда жүрген уақыт.

Мысал 1: Арман $6$ км/сағ жылдамдықпен жүрді. $6$ км/сағ $= 6\,000 : 60 = 100$ м/мин. $30$ минутта ол $100\cdot 30=3$ м жүреді.

Мысал 2: Ара $30$ м/мин жылдамдықпен ұшады. $20$ с — минуттың үштен бір бөлігі ($60 : 20 = 3$), сондықтан ара $30 : 3 = 10$ м ұшады.

Мысал 3: Автобус $8$ сағ $15$ минутта шығып, $1\,200$ м/мин жылдамдықпен $72$ км жүрді. $72$ км $= 72\,000$ м, мин сағ. Автобус сағ минутта келді.

Жиі қате: км/сағ-ты м/мин-ға айналдырғанда $1\,000$-ға көбейтіп, $60$-қа бөлуді ұмыту ($36$ км/сағ $= 36\,000$ м/мин деп жазу); жылдамдық км/сағ-пен, ал уақыт минутпен берілгенде оларды бірден көбейту ($6 \cdot 30 = 180$ км деп жазу).