5.10. Үш таңбалы сандарға бөлу алгоритмі

Үш таңбалы санға бөлу жазбаша (бұрышпен) орындалады. Бөлуді бөлінгіштің жоғары разрядынан бастаймыз.

Бөлу алгоритмі:

1. Алғашқы толымсыз бөлінгішті табамыз: бөлінгіштің сол жағынан бөлгіштен кіші болмайтын ең кіші санды бөліп аламыз. Ол үш цифрлы болады, ал жетпесе — төрт цифрлы: $58\,344 : 374$ бөлуінде $583$, ал $25\,920 : 432$ бөлуінде $2\,592$.

2. Бөліндінің цифр санын анықтаймыз: алғашқы толымсыз бөлінгіш бөліндінің бір цифрын береді, ал одан кейінгі әр цифр тағы бір цифр береді.

3. Цифрды болжаймыз: бөлгішті жүздікке дөңгелектеп, жүздіктерді жүздіктерге бөлеміз. Сосын тексереміз: бөлгішті осы цифрға көбейтеміз. Көбейтінді толымсыз бөлінгіштен үлкен болса — цифрды кішірейтеміз; қалдық бөлгіштен үлкен не оған тең болса — цифрды үлкейтеміз.

4. Қалдыққа келесі цифрды түсіреміз. Шыққан сан бөлгіштен кіші болса, бөліндіге $0$ жазамыз да, тағы бір цифр түсіреміз.

5. Қалдық әрқашан бөлгіштен кіші. Тексеру: бөлгіш $\cdot$ бөлінді $+$ қалдық $=$ бөлінгіш.

Мысал 1: $74\,088 : 252$. Алғашқы толымсыз бөлінгіш — $740$, одан кейін тағы екі цифр бар, демек бөлінді үш таңбалы. $252 \approx 300$; $7 : 3 \approx 2$: , қалдық . -ді түсіреміз: ; , бірақ — цифрды үлкейтеміз: , қалдық . -ді түсіреміз: ; , бірақ — цифрды үлкейтеміз: . Бөлінді — .

Мысал 2: $63\,315 : 315$. $633 : 315 = 2$ (қалд. $3$). $1$-ді түсіреміз: $31$ — бөліндіге жазамыз. -ті түсіреміз: . Бөлінді — .

Мысал 3: $2\,000 : 375 = 5$ (қалд. $125$). Тексеру: $375 \cdot 5 + 125 = 2\,000$, ал .

Жиі қате: бөліндінің ортасындағы немесе соңындағы нөлді жазбай кету ($63\,315 : 315 = 21$ деп жазу) және бөлгіштен үлкен қалдық қалдыру — бұл цифрдың аз алынғанын білдіреді.