5.6. Көптаңбалы сандарды екі таңбалы санға жазбаша бөлу

Көптаңбалы санды екі таңбалы санға бөлу бұрышпен (жазбаша) орындалады. Бөлетін санды бөлінгіш, бөлетін екі таңбалы санды бөлгіш, нәтижені бөлінді дейміз.

Есіңде сақта:

1. Бөлуді бастамас бұрын бірінші толымсыз бөлінгішті табамыз: бөлінгіштің сол жағынан бөлгіштен кіші болмайтын ең кіші санды бөліп аламыз. $2\,451 : 57$ үшін $24 < 57$, сондықтан бірінші толымсыз бөлінгіш — $245$ ондық.

2. Бөліндідегі цифр санын анықтаймыз: бірінші толымсыз бөлінгіш бөліндінің бірінші цифрын береді, ал бөлінгіштің одан кейінгі әр цифры тағы бір цифр береді. $245$ ондық болса, бөлінді ондықтардан басталады — ол екі таңбалы.

3. Бөліндінің цифрын таңдау: бөлгішті ондыққа дейін дөңгелектеп, цифрды болжаймыз, сосын көбейтіп тексереміз. Көбейтінді толымсыз бөлінгіштен үлкен шықса, цифрды $1$-ге кемітеміз; айырма бөлгіштен кіші болмаса, цифрды $1$-ге арттырамыз.

4. Әр қадамда: бөлеміз → көбейтеміз → азайтамыз → келесі цифрды түсіреміз. Әр қадамдағы айырма бөлгіштен кіші болуы керек.

5. Тексеру: бөлінді $\cdot$ бөлгіш $=$ бөлінгіш.

6. Мәтінді есептерде: бір бөліктегі зат саны $=$ барлығы $:$ бөлік саны; бір заттың бағасы $=$ құны $:$ саны; жылдамдық $=$ жол $:$ уақыт; уақыт $=$ жол жылдамдық.

Мысал 1: $2\,856 : 34$. Бірінші толымсыз бөлінгіш — $285$ ондық, бөлінді екі таңбалы. $34 \approx 30$, $28 : 3 \approx 9$, бірақ , сондықтан аламыз: , . -ны түсіреміз: , себебі . Бөлінді — . Тексеру: .

Мысал 2: $12$ бірдей кітап $5\,580$ теңге тұрады. Бір кітаптың бағасы: $5\,580 : 12 = 465$ теңге. Тексеру: $465 \cdot 12 = 5\,580$.

Жиі қате: болжанған цифрды көбейтіп тексермеу ($285 : 34$ үшін $9$ деп жазып қою); бөліндідегі цифр санын алдын ала анықтамай, бір цифрды тастап кету; тексергенде бөліндіні бөлгішке көбейтудің орнына қосу.