5.8. Бөліндінің мәнінде нөлдер болатын бөлу

Көптаңбалы санды бұрышпен бөлгенде бөліндінің ортасында немесе соңында нөлдер болуы мүмкін. Оларды жоғалтып алмау үшін бөліндідегі цифр санын алдын ала анықтаймыз.

Ережелер:

1. Бірінші толымсыз бөлінгіш — бөлінгіштің сол жақтағы цифрларынан құралған, бөлгіштен кіші емес ең кіші сан. Ол бөліндінің бірінші цифрын береді, ал бөлінгіште одан кейін тұрған әр цифр бөліндіге тағы бір цифр қосады.

2. Кезекті цифрды түсіргенде шыққан сан бөлгіштен кіші болса, бөліндіге $0$ жазамыз да, келесі цифрды түсіреміз.

3. Қалдық $0$ болып, бөлінгіштің түспей қалған цифрлары тек нөлдер болса, бөліндінің соңына сонша $0$ жазамыз.

4. Тексеру: бөлінді $\cdot$ бөлгіш $=$ бөлінгіш.

Мысал 1: $13\,260 : 65$. Бірінші толымсыз бөлінгіш — $132$, одан кейін тағы $2$ цифр бар, демек бөліндіде $3$ цифр болады. $132 : 65 = 2$ (қалдық ); -ны түсіреміз: , бөліндіге жазамыз; -ді түсіреміз: . Жауабы: .

Мысал 2: $6\,120 : 34$. Бірінші толымсыз бөлінгіш — $61$, бөліндіде $3$ цифр. $61 : 34 = 1$ (қалдық $$); (қалдық ); соңғы -ді түсіреміз: . Жауабы: .

Мысал 3: $21\,420 : 42 = 510$. Тексеру: $510 \cdot 42 = 21\,420$.

Жиі қате: бөліндіге $0$ жазбай, келесі цифрды бірден түсіру: $13\,260 : 65 = 24$ деп жазу (дұрысы $204$). Бөліндідегі цифр санын алдын ала санасаң, мұндай қате болмайды.