5.9. Үш таңбалы сандарға көбейту алгоритмі

Үш таңбалы санға бағанмен көбейту — көбейтілгішті көбейткіштің әр цифрына жеке көбейтіп, шыққан толымсыз көбейтінділерді қосу. Көбейткіштің цифрларын көбейтілгіштің астына разрядтарына сәйкес жазамыз.

Есіңде сақта:

1. Көбейтілгішті көбейткіштің бірліктеріне көбейтеміз — бірінші толымсыз көбейтінді. Оны бірліктердің астынан бастап жазамыз.

2. Ондықтарына көбейтеміз — екінші толымсыз көбейтінді. Ол ондықтардың саны, сондықтан оны бір разряд солға жылжытып, ондықтардың астынан бастап жазамыз.

3. Жүздіктеріне көбейтеміз — үшінші толымсыз көбейтінді. Ол жүздіктердің саны, сондықтан оны екі разряд солға жылжытып, жүздіктердің астынан бастап жазамыз. Үш толымсыз көбейтіндіні қосып, көбейтіндіні аламыз.

4. Көбейткіштің ондығы $0$ болса ($205$, $304$), нөлдерден тұратын жолды жазбаймыз: екі толымсыз көбейтінді болады, ал екіншісін жүздіктердің астынан бастап жазамыз.

5. Көбейткіш нөлдермен аяқталса ($250$, $400$), нөлдерді есепке алмай көбейтеміз де, соңында көбейтіндіге сонша нөл тіркеп жазамыз.

6. Көбейтіндінің цифр санын алдын ала бағалауға болады: $5\,213 \cdot 304$ көбейтіндісі $5\,000 \cdot 300 = 1\,500\,000$-нан үлкен, $6\,000 \cdot 400 = 2\,400\,000$-нан кіші, демек онда цифр бар.

Мысал 1: $1\,261 \cdot 324$. $1\,261 \cdot 4 = 5\,044$; $1\,261 \cdot 2 = 2\,522$ (бір разряд солға); (екі разряд солға). .

Мысал 2: $2\,217 \cdot 205$. $2\,217 \cdot 5 = 11\,085$; $2\,217 \cdot 2 = 4\,434$ (жүздіктердің астына). .

Мысал 3: $1\,302 \cdot 300$. $1\,302 \cdot 3 = 3\,906$, екі нөл тіркейміз: $390\,600$.

Жиі қате: екінші не үшінші толымсыз көбейтіндіні солға жылжытпай жазу; көбейткіште $0$ болғанда үшінші толымсыз көбейтіндіні тек бір разрядқа жылжыту; көбейткіштің соңындағы нөлдерді көбейтіндіге тіркеуді ұмыту.