1.4. Натурал сандарды қосу және азайту

Қосу. $a + b = c$ жазуында $a$ мен $b$ — қосылғыштар, $c$ — қосындының мәні, ал $a + b$ жазуының өзі — қосынды. Натурал сандарды қосқанда қосынды әр қосылғыштан үлкен болады.

Азайту — қосынды мен бір қосылғыш белгілі болғанда екінші қосылғышты табу. $a - b = c$ жазуында $a$ — азайғыш, $b$ — азайтқыш, $c$ — айырманың мәні, $a - b$ — . Азайғыш азайтқыштан кіші болмауы керек.

Ережелер:

1. Бағанмен қосу мен азайту бірліктерден басталып, разрядтар бойынша орындалады: бірліктер — бірліктермен, ондықтар — ондықтармен, т.с.с.

2. Разрядтағы қосынды $10$-нан асса, бірлігін жазып, $1$-ді келесі разрядқа қосамыз.

3. Азайғыштың цифры кіші болса, көрші үлкен разрядтан $1$ бірлік «аламыз» (ол $10$ болады).

4. Азайғыш = азайтқыш + айырма; азайтқыш = азайғыш − айырма; белгісіз қосылғыш = қосынды − белгілі қосылғыш.

5. Координаталық сәуледе $A(a)$ нүктесін оңға бірлікке жылжытсақ, нүктесіне, солға жылжытсақ, нүктесіне келеміз.

Мысал 1: $4\,708 + 2\,596 = 7\,304$. Бірліктер: $8 + 6 = 14$ (4-ті жазамыз, 1 ойда); ондықтар: $0 + 9 + 1 = 10$ (0 жазамыз, 1 ойда); жүздіктер: ; мыңдықтар: .

Суретте Мысал 1-дің бағанмен қосылуы: қызыл $1$ — келесі разрядқа ауысқан ойдағы бірлік.

Мысал 2: $5\,000 - 1\,327 = 3\,673$. Тексеру: $3\,673 + 1\,327 = 5\,000$ — дұрыс.

Мысал 3: $A(9)$ нүктесін оңға $6$ бірлікке жылжытсақ, $B(15)$ шығады: $9 + 6 = 15$.

Суретте $A(9)$ нүктесінен оңға $6$ бірлік секіріп, $B(15)$ нүктесіне келеміз.

Жиі қате: ойдағы $1$-ді ұмыту немесе нөлдері бар саннан азайтқанда (мысалы, $5\,000 - 1\,327$) разрядтан бірлік алуды дұрыс жасамау. Азайтуды әрқашан қосумен тексер.