3.14. Санның бөлігін табу. Бөлігі бойынша санды табу

Санның бөлігін табу. $a$ санының $\dfrac{m}{n}$ бөлігі — $a$-ны $n$ тең бөлікке бөліп, сондай $m$ бөлікті алғанда шығатын сан. Оны табу үшін санды осы бөлшекке көбейту керек: $a \cdot \dfrac{m}{n} = \dfrac{a \cdot m}{n}$.

Бөлігі бойынша санды табу. Белгісіз санның $\dfrac{m}{n}$ бөлігі $b$-ға тең болса, санның өзін табу үшін бөлікке сәйкес санды осы бөлшекке бөлу керек: $b : \dfrac{m}{n} = \dfrac{b \cdot n}{m}$.

Ережелер:

1. «$a$-ның $\dfrac{m}{n}$ бөлігі неге тең?» — бүтін белгілі, бөлігін іздейміз: көбейтеміз. Мағынасы: $a : n$ — бір бөлік, $(a:n$ — бөлік.

Мысал 1: $40$ санының $\dfrac{3}{8}$ бөлігі: $40 \cdot \dfrac{3}{8} = \dfrac{40 \cdot 3}{8} = 15$.

Суретте жолақ $8$ тең бөлікке бөлінген, бүкіл жолақ — $40$, боялған $3$ бөлік — $15$.

Мысал 2: санның $\dfrac{5}{6}$ бөлігі $30$-ға тең. Сан: $30 : \dfrac{5}{6} = 30 \cdot \dfrac{6}{5} = 36$.

Суретте жолақ $6$ тең бөлікке бөлінген: боялған $5$ бөлік — $30$, бір бөлік — $30 : 5 = 6$, бүкіл жолақ — $6 \cdot 6 = 36$.

Мысал 3: $2\dfrac{1}{2}$ санының $\dfrac{4}{5}$ бөлігі: $$.

Жиі қате: көбейту мен бөлуді шатастыру. Тексеру тәсілі: $\dfrac{m}{n} < 1$ болса, бөлік бүтіннен кіші болуы керек. Мысалы, $\dfrac{5}{6}$ бөлігі болатын сан -дан үлкен (), ал — қате жауап.