4.1. Ондық бөлшектер. Ондық бөлшектердің оқылуы және жазылуы

Ондық бөлшек — бөлімі $10$, $100$, $1000$, … болатын бөлшектің үтір арқылы жазылуы: $\dfrac{7}{10} = 0{,}7$, $4\dfrac{17}{100} = 4{,}17$. Үтірдің сол жағында — бүтін бөлік, оң жағында — бөлшек бөлік (оның цифрлары ондық таңбалар деп аталады).

Үтірден кейінгі разрядтар: ондық үлестер ($\dfrac{1}{10} = 0{,}1$), жүздік үлестер ($\dfrac{1}{100} = 0{,}01$), (), т.с.с. Әр разряд сол жағындағы көршісінен есе кіші: ондық үлес, жүздік үлес.

Суретте $26{,}308$ санының разрядтар кестесі: $2$ ондық, $6$ бірлік, $3$ ондық үлес, $0$ жүздік үлес, $8$ мыңдық үлес.

Ережелер:

1. Оқу: алдымен бүтін бөлігін «бүтін» сөзімен, содан соң бөлшек бөлігін соңғы цифрдың разрядымен оқимыз: $26{,}308$ — «$26$ бүтін мыңнан $308$», $0{,}05$ — «$0$ бүтін жүзден $5$».

Мысал 1: $3\dfrac{9}{1000}$. Бөлімде үш нөл — үтірден кейін үш цифр; алымы $9$, сол жағына екі нөл: $3\dfrac{9}{1000} = 3{,}009$.

Мысал 2: $\dfrac{37}{100} = 0{,}37$ — «$0$ бүтін жүзден $37$». Суретте квадрат $100$ тең бөлікке бөлінген, оның бөлігі боялған — бұл .

Мысал 3: $4$ м $5$ см $= 4\dfrac{5}{100}$ м $= 4{,}05$ м, ал кг г кг кг кг.

Жиі қате: алымды бірден үтірден кейін жазып, нөлдерді ұмыту: $\dfrac{9}{100} \ne 0{,}9$, дұрысы $0{,}09$. Сондай-ақ үтірден кейін бірден тұрған нөлді алып тастауға болмайды: .