4.4. Ондық бөлшектерді қосу және азайту

Ондық бөлшектерді қосу және азайту натурал сандарды баған түрінде қосу мен азайтуға ұқсас орындалады. Тек бір нәрсені қадағалау керек: аттас разрядтар (бірліктер — бірліктердің, оннан бір үлестер — оннан бір үлестердің астында) бір бағанда тұруы тиіс, яғни үтірдің астына үтір жазылады.

Ереже. Ондық бөлшектерді қосу (азайту) үшін:

1. үтірден кейінгі цифрлар санын теңестіреміз — қысқа бөлшектің соңына нөлдер жазамыз (бұдан бөлшек өзгермейді);

2. бөлшектерді үтір үтірдің астында тұратындай етіп баған түрінде жазамыз;

3. ең кіші разрядтан бастап, натурал сандардағыдай қосамыз (азайтамыз): $10$ оннан бір үлес $= 1$ бірлік, $10$ жүздік $= 1$ оннан бір үлес;

4. нәтижедегі үтірді берілген бөлшектердегі үтірлердің астына қоямыз.

1-мысал: $4{,}58 + 2{,}736$. Теңестіреміз: $4{,}58 = 4{,}580$. Мыңдық: $0 + 6 = 6$; жүздік: — жазып, көшеді; оннан бір: — жазып, көшеді; бірлік: . Жауабы: .

Суретте осы қосу баған түрінде көрсетілген: жазылған нөл көк түспен белгіленген.

2-мысал: $9 - 3{,}47$. Натурал санды ондық бөлшек етіп жазамыз: $9 = 9{,}00$. Жүздік: $0 - 7$ болмайды, бір бірлікті $9$ оннан бір және жүздікке ауыстырамыз: ; оннан бір: ; бірлік: . Жауабы: . .

Суретте $9{,}00 - 3{,}47$ азайтуы баған түрінде көрсетілген, жазылған нөлдер көк түспен белгіленген.

Қасиеттер. Ондық бөлшектер үшін де қосудың ауыстырымдылық және терімділік қасиеттері, саннан қосындыны азайту және қосындыдан санды азайту қасиеттері орындалады. Олар есептеуді жеңілдетеді.

3-мысал: $(6{,}37 + 2{,}9) + 1{,}1 = 6{,}37 + (2{,}9 + 1{,}1) = 6{,}37 + 4 = 10{,}37$; .

Жиі қате: цифрларды оң жақтан туралап жазу. $5{,}2 + 1{,}35 \ne 1{,}87$! Дұрысы: $5{,}20 + 1{,}35 = 6{,}55$. Сондай-ақ азайтуында -ні деп жазуды ұмытпаңдар: , ал емес.